Obelezavanje plovnih puteva

[Dule]

Plovni putevi se u obalnom moru označavaju posebnim oznakama i uređajima, koje pomorcu omogućavaju određivanje pozicije broda u svim uslovima plovljenja ili sigurnog kursa u odnosu na postojeće opasnosti.
[/size]
[/size]Svaka država u svom obalnom moru propisuje zakonskim aktima način označavanja:
- bočnih granica i sredine plovnih puteva,
- prirodnih opasnosti za plovidbu,
- drugih prepreka za plovidbu (podrtine, olupine i sl.) i
- ostalih tačaka važnih za sigurnost plovidbe (prilazi, ulazi u luke, pristaništa i sl.).

Sve oznake plovnih puteva imaju međunarodno značenje, te je potrebno da budu što jednoobraznije kako bi ih svi pomorci u svetu mogli koristiti bez zabune. Međunarodno udruženje uprava pomorske signalizacije, IALA, formiralo je 1965. godine Tehnički komitet sa zadatkom da prouči problematiku sistema oznaka i preporuči njihovu jednoobraznost.

Pomorac može lako utvrditi da li je neka oznaka Lateralna i Kardinalna ili neka druga koja se na osnovu njenih karakteristika može brzo identifikovati. Nove oznake sistema A uvode se od aprila 1977. godine istočno od meridijana Grinič, i postepeno se šire preko Evrope, Afrike, Indije, Australije i neke u vodama Azije. Oznake sistema B uvode se u vodama Severne i Južne Amerike i jednog dela Azije.

Optičke oznake i uređaji
Plovni put se označava pomorskim oznakama. Oznake mogu biti stalne ili plutajuće (izrađene na kopnu ili kao plutajuće oznake postavljene u moru).

Sve pomorske oznake mogu se podeliti na:
- pomorske oznake sistema IALA i
- pomorska svetla.

[Dule]

Pomorske oznake sistema IALA
Plovni put se označava radi olakšavanja plovljenja u blizini obale za doplovljenje u luku, za plovljenje kanalima i kroz opasno i navigacijski teško područje. Zbog toga su oznake postavljene kao dnevne i noćne, određene forme i boje na naročito važnim orijentacijskim tačkama, pogodnim za sigurno plovljenje. Ove oznake mogu biti:

- motke (na kopnu ili u plitkom moru) sa znakom i svetlom na vrhu,
- zidane ili gvozdene konstrukcije i
- plutače.

Izbor oznaka zavisi od namene, a sam opis i namena svih oznaka su detaljno opisani Peljarima svake države, te ih treba detaljno proučiti pre prolaza kroz dotično područje. Sistem označavanja plovnih puteva na Jadranskom moru opisan je u "Peljaru I - Jadransko more - Istočna obala".
Plovni putevi se označavaju lateralnim i kardinalnim oznakama, koje se u kombinaciji nazivaju sistem A (kombinovani lateralni i kardinalni sistem - crvena boja levo). Ovim sistemom se obeležavaju sve fiksne i plutajuće oznake, a koje nisu svetionici, sektorska svetla, svetla i oznake pokrivenog smera, brodovi svetionici i velike navigacijske plutače.


Sistemom A se označavaju:
- Lateralne granice plovnih kanala,
- prirodne opasnosti i druge prepreke (podrtine),
- ostala područja i pojave važne za pomorca i
- nove opasnosti sistema A.

Nove opasnosti sistema A, sadrže pet tipova oznaka, koje se mogu upotrebiti u kombinaciji:

- Lateralne oznake, koje se upotrebljavaju za označavanje leve i desne strane kanala i rute koju treba slediti,
- Kardinalne oznake, koje se upotrebljavaju zajedno sa brodskim kompasom i koje označavaju gde pomorac može naći plovnu vodu,
- oznake usamljene opasnosti, koje označavaju opasnosti ograničene veličine, oko kojih se nalazi plovna voda,
- oznake sigurne vode. koje označavaju da se oko njihovih položaja nalazi plovna voda (oznake sredine kanala) i
- posebne oznake, koje označavaju neko područje ili pojavu o kojima je reč u navigacijskim publikacijama.
Karakteristike oznakama daju se za noć bojom i ritmom svetla, a za dan bojom, oblikom i znakom na vrhu.

[Dule]

Lateralne oznake
Ovim oznakama označavaju se strane plovnih kanala i to prvenstveno za kanale kod kojih su dobro definisane leva i desna strana.
Pravac označavanja leve ili desne strane kanala definiše se na dva načina:


- po smeru sa broda na objekat, dolazeći sa otvorenog mora, prilazeći luci, reci, ušću ili drugom plovnom putu i
- po odredbama nadležnih uprava, a y sporazumu sa susednim zemljama, kada se strane kanala ne mogu odrediti na navedeni način.


U načelu označavanje treba da sledi smer kretanja kazaljke na časovniku oko kopnenih masa. Ovaj način definisanja strana kanala mora biti prikazan u odgovarajućim navigacijskim priručnicima.
 
Leva strana kanala označava se oznakama i svetlima crvene boje kao i levo bočno svetlo broda. Oznake leve strane kanala su plutače valjkastog oblika (sa ili bez stupa) ili motka crvene boje, sa ili bez znaka na vrhu oblika jednostranog crvenog valjka (sl. 1.16). Postavljeno svetlo svetli crvenom bojom, bilo kojim ritmom.



Desna strana kanala označava se oznakama i svetlima zelene boje kao i desno bočno svetlo broda. Oznake desne strane kanala su plutače čunjastog oblika (sa ili bez stupa) ili motka zelene boje, sa ili bez znaka na vrhu oblika jednostranog zelenog čunja sa vrhom prema gope (sl. 1.17). Postavljeno svetlo svetli zelenom bojom, bilo kojim ritmom. U kanalima postoji puno više oznaka strana kanala, a što može stvoriti zabunu u redosledu posavljenih plutača, oznake mogu biti obeležene brojem ili velikim slovom, ali treba da slede dogovoreni pravac označavanja. Tamo gde se radi iznimnih razloga smatra da zelena boja ne odgovara, može se upotrebiti crna boja.

[Dule]

Kardinalnim oznakama se obeležavaju:
- najdublje vode nekog područja, a na strani koju označava oznaka,
- sigurna strana prolaza u odnosu na neku opasnost i
- upozorenje na važno mesto u kanalu (zavoj, spajanje, račvanje kanala ili završetak plićine).


Oblikom, bojom, znakom na vrhu i svetlom, kardinalne oznake se bitno razlikuju od ostalih oznaka, a pokazuju prisustvo prepreke na plovnom putu.
Oznakama ovog sistema označena su četiri kvadranta: severni, istočnn, južni i zapadni. Kvadranti su razgraničeni pravim smerovima: NW - NE, NE - SE, SE - SW i SW - NW, mereni od sredine prepreke.
Kardinalna oznaka dobija ime po kvadrantu u kojem je postavljena.
Oblik ovih oznaka može biti stup iznad valjkaste plutače ili motka. Kombinacija žute i crne boje veoma jasno karakteriše pripadnost grupi kardinalnih oznaka.
Prva karakteristika je dvostruki crni čunj, gde je različitim kombinacijama položaja ova dva čunja najplastičnije određena pripadnost oznaka jednom od četiri kvadranta (sl. 1.18).
Severni kvadrant je označen čunjevima postavljenim u obliku dvostruke strelice okrenute prema gore, što pomorcu govori da od oznake treba proći severno.
Istočni kvadrant je označen čunjevima čije su osnovice jedna pored druge.
Južni kvadrant je označen čunjevima postavljenim u obliku dvostruke strelice okrenute prema dole, što pomorcu govori da od oznake treba proći južno.


Zapadni kvadrant je označen čunjevima čiji su vrhovi okrenuti jedan prema drugom.

[Dule]

Kardinalne oznake mogu imati i svetlo za označavanje plovnog puta noću. Svetlo je postavljeno ispod znaka na vrhu. Karakteristike svetala su različite za svaki kvadrant. Zajednička karakteristika im je bela boja svetla i ritam, koji može biti vrlo kratki bljeskovi, tj. svetlo koje bljeska brzinom 100 ili 120 bljeskova u minuti (VKBl), ili kratki bljeskovi (KBl), tj. svetlo koje bljeska brzinom od 60 ili 50 bljeskova u minuti.


Razlike karakteristika svetala po kvadrantima su lako uočljive i podsećaju na brojčanik časovnika: svetlo istočne oznake karakterišu tri bljeska, južne šest, zapadne devet i severne dvanaest bljeskova.


Konstrukcija i izgled kardinalnih oznaka, se vidi na (sl. 1.18) a njihov opis je sledeći:
Severna kardinalna oznaka ima oblik crnog stupa na valjkastoj plutači, ili oblik motke čije su gornje polovine obojadisane crnom, a donje žutom bojom. I stup i motka mogu imati znak na vrhu oblika dvostrukog crnog čunja, jedan ispod drugog, sa vrhovima okrenutim prema gore.


Ako oznaka severnog kvadranta ima svetlo, tada ono mora svetleti karakteristikom B. VKBl.
Istočna kardinalna oznaka ima oblik crno-žutog stupa na crnoj valjkastoj plutači, ili oblik crno-žuto-crne motke sa znakom na vrhu dva crna čunja jedan iznad drugog, sa osnovicama jedna pored druge. Ona može imati i svetlo karakteristika VKBl. 3 Gp svakih 5 sekundi ili KBl. 3 Gp svakih 10 sekundi.


Južna kardinalna oznaka ima oblik žutog stupa na crnoj valjkastoj plutači, ili stup žuto-crne boje. I stup i motka mogu imati znak na vrhu oblika dvostrukog crnog čunja, sa vrhovima okrenutim prema dole. Ako oznaka ima svetlo, tada ono mora svetliti: VKBl. 6 Gp i dugi bljesak svakih 10 sekundi ili KBl. 6 Gp i dugi bljesak svakih 15 sekundi. Dugi bljesak nije kraći od 2 sekunde.
Zapadna kardinalna oznaka ima oblik žuto-crnog stupa na žutoj valjkastoj plutači, ili oblik žuto-crno-žute motke sa znakom na vrhu dva crna čunja sa vrhom prema vrhu, a može imati i svetlo karakteristike: VKBl. 9 Gp svakih 10 sekundi ili KBl. 9 Gp svakih 15 sekundi.

[Dule]

Oznake van sistema
Ovim oznakama se obeležavaju:


- usamljene opasnosti,


- sigurne vode (sigurne dubine) i


- posebne situacije.
Oznake usamljene opasnosti se postavljaju ili sidre na, ili iznad usamljene opasnosti oko koje je plovna voda. Oblikom i svetlom asocira na kardinalne oznake, a istovremeno se razlikuje po znaku na vrhu (sl. 1.19).

[Dule]

Oznaka usamljene opasnosti ima oblik crno-crvenog stupa na crnoj valjkastoj plutači ili motke obojadisane sa više crno-crvenih pojaseva. Znak na vrhu ima oblik dvostruke crne lopte jedna iznad druge. Ako je svetlo postavljeno, tada isto ima karakteristiku B.Bl 2 Gp (beli bljeskovi 2 u grupi).


Oznake sigurne vode služe za označavanje plovnih voda u krugu od 360 .


One uključuju oznake središnje linije i oznake sredine kanala. Ovakva oznaka se može upotrebiti kao alternativa kardinalnoj oznaci, da bi se označio prilaz obali (sl. 1.20).
Oznake sigurne vode imaju oblik kugle na plutači, valjkaste plutače sa stupom, rešetkaste konstrukcije sa znakom na vrhu oblika crvene kugle, ili crvene motke sa istim znakom na vrhu. Kugla na plutači i valjkasta plutača imaju vertikalne crveno-bele pruge. Ako na oznaci ima svetlo, tada isto ima karakteristiku B.Iz (belo izofazno) svetlo na prekide, ili jedan dugi bljesak svakih 10 sekundi. Oznaka sigurne vode se može obići sa bilo koje strane. Kako se dovoljno širokim kanalom plovi po odredbama "Pravila za izbegavanje sudara na moru" (PISM-u) uvek se plovi desnom stranom kanala što znači da svaki brod mora ovu oznaku ostaviti levo.


Posebne situacije (posebne oznake) imaju svoju primarnu namenu ne samo u pružanju pomoći u navigaciji, već i označavaju posebna područja ili mesta naznačena u odgovarajućim navigacijskim publikacijama. Posebnim oznakama se označava:

- mesto postavljenog uređaja za okeanografska ispitivanja,
- mesto odavjanja saobraćaja, gde bi upotreba oznaka za označavanje kanala prouzrokovala zabunu,
- istovarište opasnog materijala,
- zona vojnih vežbi,
- položene kablove ili cevovode i
- rekreacijske zone.

Posebne oznake mogu imati bilo koji oblik (sl. 1.21), ali ne smeju biti u koliziji sa napred opisanim oznakama.

[Dule]

Posebne oznake
Boja ovih oznaka je žuta sa žutim "X" znakom na vrhu. Ako je ispod znaka postavljeno svetlo, ono mora imati žutu boju, a karakteristika svetla može biti bilo koja, ali različita od ranije opisanih.