Nautički forum
Uobicajene teme => Opšta diskusija => Temu započeo: Dule 07. Maj. 2013. / 02:07:03
-
Talasi su najobičnije i najčešće kretanje morske vode koje proizvode vetrovi. Dovoljno je da se javi obično kretanje vazduha nad vodenom površinom i da se stvore samo mali talasi pa da vetar dobije u njima oslonac da proizvede veće.
Prvo talasanje koje je neposredno izazvano vetrom je dosta nepravilno: vodene čestice se uzajamno i neprestano sudaraju, često i prebacuju i vetar ih otkida od talasnog brega i nosi u obliku horizontalne kiše. Ta uzburkana površina kod mnogih naroda, pa i kod naših primoraca, naziva se "m o r e m". Međutim, kad vetar prestane, vodene mase nastavljaju da se pod uticajem unutrašnje teže i sopstvene inercije i dalje talasaju, ali sada u znatno pravilnijem simetričnom obliku i tek ovo pravilno kretanje može se nazvati talasanje. Na taj način razlikuju se dve vrste talasa: vetrovni (prisiljeni) talasi i slobodni (mrtvo more) talasi. Poznato je da se more talasa i onda kada prestane vetar, te se to talasanje naziva mrtvo more.
Kod talasa treba paziti na sledeće osnovne elemente: talasnu visinu, talasnu dužinu, talasnu periodu i talasnu brzinu. Kod svakog talasa razlikuju se talasni breg ili talasno uzvišenje i talasna dolina ili talasno udubljenje.
Visinom talasa (H) naziva se vertikalno rastojanje ili visinska razlika između najniže tačke talasne doline i najviše tačke talasnog brega.
Dužinom talasa (L) naziva se horizontalno udaljenje ili horizontalna razlika od vrha jednog do vrha drugog talasnog brega. Ona je obično 10 do 20 puta veća od visine talasa i iznosi prosečno od 100 do 180 m, dok pri najjačim burama ne prelazi dužinu od 300 m.
Talasni period je razmak u vremenu ili ono vreme koje protekne dok dva uzastopna talasna brega prođu pored neke stalne tačke ili posmatračevog oka.
Brzina talasnog oblika ili profila talasa naziva se brzina napredovanja i određuje se vremenom za koje se poremećaj prenese kroz određenu sredinu. Brzina kretanja talasa redovno je manja od brzine kretanja vetra i označava se brojem metara u sekundi.
U zatvorenim i ivičnim morima, talasne površine su manje nego na okeanskim površinama, a isto tako i iznad plićaka. U Sredozemnom moru srednja izmerena visina talasa je manja od 5,5 m (najveća izmerena 10,3 m).
Na Jadranu, kao i na ostalim morima, talasi su najviši zimi. Njih proizvode vetrovi bura i jugo ili široko. Talasi nastali pod uticajem bure su dosta nepravilni i dostižu srednju visinu od 2 m do 2,5 m. Kreću se od obale prema pučini i ukrštaju se na ulazu i izlazu iz kanala te mogu biti opasni za plovidbu. Talasi koje proizvodi jugo su mnogo pravilniji i dolaze sa otvorenog mora prema kopnu dostižući najveću visinu do 5 m.