Brzina i prevaljeni put
Poznavanje tačne brzine broda i prevaljenog puta, jedan je od bitnih uslova za planiranje i plovljenje, posebno u otežanim navigacijskim uslovima. Rastojanje između pozicije polaska i pozicije dolaska naziva se daljina, a deo daljine koju brod pređe za neko vreme zove se prevaljeni put (D). Daljina i prevaljeni put se u navigaciji mere i izražavaju u miljama (M), a samo izuzetno u kablovima (kbl), metrima (m) i kilometrima (km).
Brzina (b) je prevaljeni put u jedinici vremena (1 čas), a izražava se u čvorovima (čv).
U posebnim slučajevima brzina se izražava i u drugim mernim jedinicama, kao što su: m/s, kbl/min i km/h.
U praksi se razlikuju sledeće vrste brzina:
- maksimalna brzina (bmaks), je ona koja se postiže forsiranim radom glavnih motora, a koristi se kratko vreme u slučaju nužde (pod forsiranjem motora podrazumeva se povećanje snage iznad nominalne, ali ne toliko da motori budu izbačeni iz pogona),
- najveća brzina (bnom) je ona brzina koja se postiže radom glavnih motora nominalnom snagom pri konstruktivnom deplasmanu,
- ekonomska brzina (bek) je ona brzina kojom se pri najmanjem utrošku goriva prevali jedna milja,
- najmanja brzina (bmin), je ona brzina pri minimalno mogućem broju obrtaja propelera i stabilnom radu pogonskih motora, uz uslov mogućnosti održavanja kursa pomoću kormila,
- generalna brzina (bgen) je brzina na generalnom kursu,
- brzina kroz vodu (bv) je ona brzina koju bi brod sa odgovarajućim brojem obrtaja propelera postigao u mirnoj vodi,
- brzina preko dna (bpd) je brzina broda u odnosu na morsko dno i rezultanta je brzine kroz vodu i delovanja morske struje, vetra i talasa.
Najčešće se isti instrumenti koriste za merenje brzine i prevaljenog puta. Brzina i prevaljeni put se mere posrednim i neposrednim načinom. Brzinu iz prevaljenog puta i prevaljeni put iz brzine dobijaju se na posredan način, i to: odredi se pozicija broda i zabeleži vreme, nakon izvesnog vremena ponovo se odredi pozicija i zabeleži vreme. Na karti se izmeri prevaljeni put. Prevaljeni put u miljama se podeli sa vremenom (u časovima) koje je proteklo od jedne do druge pozicije i na taj način se dobije brzina (u čvorovima).
Neposredno merenje brzine vrši se instrumentima:
- rotirajućim brzinomerom,
- hidrodinamičkim brzinomerom,
- elektromagnetskim brzinomerom ili
- Doplerovim brzinomerom.
Merenje prevaljenog puta vrši se direktno sa karte, čitanjem sa pokazivača prevaljenog puta na brzinomeru ili češćim merenjem brzine broda.
