Forum > Navigacija

Boforova skala vetrova

<< < (2/2)

Dule:
Ruža vetrova je grafički prikaz čestina i srednjih brzina vetrova iz pojedinih pravaca. Radi se o polarnom dijagramu na kome su predstavljene strane sveta koje označavaju pravce iz kojih vetar duva. Na ruži vetrova se najbolje uočavaju dominantni vetrovi u nekom mestu u određenom vremenskom periodu. Najčešće se izrađuju ruže vetrova za četiri glavna i četiri međuglavna pravca (strana sveta). Ruža vetra može imati 8, 16 ili 32 pravca vetra (strana sveta). Najčešće se izrađuje ruža vetra sa 8 pravaca. Osim tzv. obične ruže vetra (polarni dijagram) može se izrađivati i „izvrnuta ruža vetra“, koja predstavlja histogram čestina i brzina vetrova iz različitih pravaca. Srednje karakteristike vetra najviše se razlikuju u ekstremnim mesecima, pa se zato osim za godinu, ruže vetrova najčešće izrađuju za mesece januar i jul.

Dule:
Najznačajniji vetrovi Srbije su:

* severac (hladan i suv severni vetar)
* moravac (hladan i suv - dolazi sa severa i duva dolinom Morave)
* južni vetar (topao i suv - duva sa juga dolinom Morave)
* jugozapadni vetar (topao i vlažan - dolazi sa Jadrana i dopire do Zapadne Srbije)
* košava (hladan i suv vetar karakterističan za sever Srbije)

Dule:
Košava je, u suštini, lokalni, a može se reći i endemski vetar. Košava, takva kakva jeste, kao vetar srednjeg i jakog intenziteta, postoji i duva samo u Srbiji i delovima Bugarske i Rumunije, po čemu je prepoznata u svetskoj literaturi, između ostalih i u Meteorološkom rečniku Američkog meteorološkog društva.
Košava kao lokalni vetar nastaje kao istovremena posledica i meteorološke situacije i ortografije Karpata i Balkanskih planina. Inače, na raspored vazdušnog pritiska i duvanje vetrova ne utiče samo trenutni raspored toplih i hladnih vazdušnih masa, već i geografske karakteristike terena. Vazduh nad planinom je uvek hladniji, nego u kakvoj toploj dolini. Zbog toga postoji na desetine različitih lokalnih vetrova. Neki primeri lokalnih vetrova su čibuk, Sveta Ana ili fen, a u našim krajevima upravo – košava, kao jedna tipična lokalna stvar (nedovoljno zapaženo, međutim).
Naziv košava bukvalno znači "brz vetar" i potekao je iz turskog jezika, od reči kos – brz, i hava – vetar, što najbolje i govori o njenoj prirodi. Stručno, spada u katatabičke vetrove (sa planine), kao i u diurnalne varijacije, pošto se u toku dana menja njen intenzitet (najsnažnije duva između pet i deset sati ujutru). Košava se ustaljeno razvija od jugoistoka ka severozapadu, od Timoka do Subotice, u najvećoj meri kroz Podunavlje, Istočnu Srbiju, Banat i Bačku, preko područja koja su zato i nazvana kako je pomenuto, koševska.
Duva pri zemljinoj površini, do 2000 metara visine, i to u jesen i zimu, karakteristično velikom brzinom, najčešće od 25 do 40 kilometara na čas, ali ume da razvije i orkanske brzine koje smo videli prethodnih dana. Košava donosi suvo (logično, kom oblaku je do padavina pred takvim orkanom) i ustaljeno hladno vreme. Temperatura na košavi opada daleko ispod nule, a zbog tolike brzine za nju se vezuje i snažan subjektivni osećaj hladnoće.



Vetrovi se obično klasifikuju po takozvanoj Boforovoj skali (Bf), koja ima dvanaest stupnjeva, od prvog, što je lahor brzine 3 km/h, kad se dim podiže gotovo uspravno, preko umerenog vetra od 4 Bf, koji razvija brzinu od 25 km/h, leprša zastave i povija grančice, zatim olujnog vetra od 7 Bf i 55 km/h, koji povija tanka stabla, pa sve do 12 Bf, kada duva takozvani orkanski vetar, brži od 125 km/h, koji ima razarajuće dejstvo. No, mada je raskrivala neke zgrade i izazvala niz indirektnih posledica, od saobraćanog kolapsa do političke intrige, košava ni pri ovim brzinama nije tako razorna.
Stvar je, naime, u načinu na koji duva. Meteorolozi će vas često upozoriti kako, mada ovo jeste istočni i jugoistočni vetar, to ne znači da je svaki jugoistočni vetar košava. Naprotiv. Za košavu je, pre svega, karakteristično da duva – slapovito. Za razliku od, na primer, severca, košava je onaj vetar koji dolazi u snažnim udarima, koji su, između ostalog, posledica načina na koji nastaje, a to je nešto vrlo zanimljivo.

Da bi košava nastala, potrebno je da se podese određene okolnosti, pre svega, meteorološke prilike i raspored vazdušnih masa. Da bi do nje došlo, neophodno je da se iznad područja Ukrajine i severnog dela Crnog mora javi anticiklon (oblast visokog pritiska), dok iznad zapadnog Mediterana uobičajeno treba da se pojavi ciklon (oblast niskog pritiska), što su inače dva sistema, karpatski i mediteranski, koji diktiraju klimu u našim oblastima.
Košava, kao i svaki drugi vetar, duva iz oblasti visokog ka oblasti niskog pritiska, i mada i neke druge kombinacije imaju sličan efekat povremeno, najčešće će takav raspored vazdušnih masa stvoriti gradijent pritiska preko Vlaške nizije i Južnih Karpata. Sve to ne bi bilo zanimljivo da nema odgovarajućeg reljefa. Zbog visine Karpata, koji su prepreka, vetar ne struji ujednačeno, već se vazduh gomila na takozvanoj navetrenoj strani planina. Kad se "nakupi", vetar se bukvalno preliva preko planinskih vrhova u slapovima koji se potom spuštaju ka ravnici. Ovde će, izlazeći iz Đerdapske klisure ogromnom brzinom, krenuti niz Vojvodinu da bi, po tradiciji, najsnažnije duvao u oblasti oko Vršca.
Oko košave, neprijatne stvari, razvilo se i raznih tradicija. Između ostalog, poznato je verovanje da košava duva ili tri dana, ili sedam dana ili 21 dan. I mada je ovo verovanje postavljeno na pogodno zamišljen iskaz, koji nije tautologija, ali je ostvarivo sa velikom verovatnoćom (daleko verovatnije od, recimo, nečeg za šta tvrdimo da uvek traje 17 dana), ono ipak nije tačno. Najdugovečnija zabeležena košava duvala je čak 31 dan, u februaru 1972. godine, a ni prethodna, ni potonja meteorološka merenja ne pokazuju da ima 3-7-21 pravila. Košava će duvati dok su cikloni i anticikloni raspoređeni kako su raspoređeni, a kad se ovaj motor za strujanje vazduha ugasi, mase se neće u naletima slivati niz planine, a vetar će oslabiti i prestati.

Izvor: Vreme.

Navigacija

[0] Indeks poruka

[*] Prethodna strana